Grammatica

Grammatica

Verdieping – Werkwoorden van beweging

Verdieping – Werkwoorden van beweging

In les 8 zijn de werkwoorden van beweging behandeld. De werkwoorden van beweging bieden toegang tot bijna eindeloze nuanceverschillen.  Nuances kunnen uitgedrukt worden in de betekenis van het werkwoord (rennen is iets anders dan lopen), een gericht of ongericht werkwoord (van elk werkwoord van beweging is een gerichte en ongerichte variant), aspect (perfectief of imperfectief geeft aan of de beweging afgerond is, herhalend is, etc.) of voorvoegsels.

De voorvoegsels zijn in les 8 niet genoemd, maar vormen een mooie verdieping op de werkwoorden van beweging. Om te beginnen keren we terug naar de onderstaande tabel.

imperfectief perfectief
gericht ongericht
lopen идти́ ходи́ть пойти́
rijden е́хать е́здить пое́хать
leiden вести́ води́ть повести́
vervoeren везти́ вози́ть повезти́
dragen нести́ носи́ть понести́
vliegen лете́ть лета́ть полете́ть
rennen бежа́ть бе́гать побежа́ть
zwemmen плы́ть пла́вать поплы́ть
rollen кати́ть(ся) ката́ть(ся) покати́ть(ся)

Voorvoegsels zijn stukjes woord die voor de stam worden toegevoegd. In de tabel hierboven is по– het voorvoegsel dat toegevoegd wordt aan de stam.

 

Voorvoegsels en de werkwoorden van beweging

De voorvoegsels zijn herkenbaar van de voorzetsels die normaal bij de naamwoorden voorkomen. Als je een voorvoegsel voor het kale werkwoord plakt geeft het voorvoegsel de extra betekenis die hieronder in de tabel staat.

voorvoegsel betekenisnuance voorbeeld
в- naar binnen ввезти́ – ввози́ть: invoeren, importeren
вы- naar buiten вы́ехать – выезжа́ть: naar buiten rijden
за- beweging en passant, achter зайти́ – заходи́ть: (even) aanlopen bij, verdwijnen achter
от- verwijdering отнести́ – относи́ть: wegbrengen, terugbrengen
пере- over перейти́ – переходи́ть: oversteken
под- nadering подойти́ – подходи́ть: naderen, op X toelopen
при- aankomst, aanwezigheid принести́ – приноси́ть: brengen (te voet)
про- doorheen, langs проводи́ть – провести́: doorbrengen (tijd), leiden langs/door
у- afwezigheid уйти́ – уходи́ть: vertrekken, weggaan (te voet)

De vorm van het gerichte werkwoord neemt dan de imperfectieve betekenis aan en de vorm van het ongerichte werkwoord de perfectieve betekenis. Als de voorvoegsels worden toegepast vervalt het onderscheid gericht-ongericht en is alleen het onderscheid imperfectief-perfectief significant.

Hieronder is een kruistabel van werkwoorden van beweging in combinatie met de voorvoegsels en hun betekenis.

идти́ – ходи́ть е́хать – е́здить вести́ – води́ть везти́ – вози́ть нести́ – носи́ть лете́ть – лета́ть бежа́ть – бе́гать
в- ingaan, binnengaan inrijden, binnenrijden invoeren, introduceren invoeren, importeren binnenbrengen, binnen dragen binnenvliegen binnenrennen
вы- (naar buiten) gaan vertrekken, uitrijden naar buiten voeren uitvoeren, exporteren naar buiten dragen uitvliegen, opstijgen naar buiten rennen
за- aanlopen bij, halen langsrijden, op-/afhalen leiden, voeren naar afzetten, wegbrengen afleveren, aanreiken aan komen vliegen, aandoen (luchthaven) aanlopen bij
от- weggaan vertrekken, afreizen wegbrengen, terugbrengen wegvoeren wegdragen, wegslepen wegvliegen, starten (vliegtuig) wegrennen
пере- oversteken kruisen, verhuizen, overrijden overbrengen, begeleiden vervoeren, transporteren verplaatsen, overbrengen overvliegen overrennen
под- naderen, aankomen rijden naar, komen aanrijden brengen naar, voeren aanvoeren naar brengen naar, dragen naar komen aanvliegen komen aanrennen
при- aankomen, arriveren aankomen, arriveren brengen, voeren aanvoeren, toevoeren brengen, aandragen aankomen (vliegend) rennen naar
про- voorbijlopen rijden door, rijden langs, afleggen (afstand) leiden door, leiden langs, doorbrengen (tijd) vervoeren, iets langs rijden meedragen voorbijvliegen, langs vliegen voorbijrennen
у- weggaan, vertrekken vertrekken, afreizen wegvoeren afvoeren, wegvoeren wegdragen, wegbrengen wegvliegen, vertrekken (vliegtuig) wegrennen
lopen rijden leiden (lopend) (ver)voeren (op wielen) dragen vliegen rennen

Let op dat bij het samenvoegen soms iets verandert aan de spelling:

  • идти́ wordt -йти́
  • е́здить wordt –езжа́ть
  • als het voorvoegsel eindigt op een medeklinker, wordt er een ъ tussen het voorvoegsel en –е́хать en –езжа́ть gevoegd en een о tussen het voorvoegsel en -йти́

Dankjewel!