Grammatica

Grammatica

Les 7 – Vijfde naamval (instrumentalis)

Vijfde naamval, instrumentalis (INSTR)

De vijfde naamval, ook wel instrumentalis, wordt gebruikt om een bijwoordelijke bepaling uit te drukken. Nu is dat een vrij brede term, maar de basis van de vijfde naamval geeft antwoord op de vraag: “waarmee doet het onderwerp de actie van het werkwoord?”. Daarnaast zijn er een aantal voorzetsels die de locatie van een zelfstandig naamwoord aangeven. Hoewel de instrumentalis met een breed scala aan voorzetsels voorkomt, heeft de vijde naamval deze niet per se nodig. Dus ook zonder voorzetsels komt een vijfde naamval gewoon voor.

 

Voorzetsels

Vergelijk de onderstaande voorbeelden van de vijfde naamval met en zonder voorzetsel.

ты пи́ш- ешь карандаш- о́м
jij (NOM) schrijf- 2EV.TT potlood INSTR
Jij schrijft met een potlood.

 

я ид- у́ в шко́л- у с тёт- ей
ik (NOM) loop- 1EV.TT naar school ACC met tante INSTR
Ik loop samen met tante naar school.

In allebei de voorbeelden drukt het Russisch de betekenis met uit. Het verschil is echter dat de instrumentalis zonder voorzetsel simpel met uitdrukt, waar с meer de nuance heeft van samen met.

Daarnaast zijn er vijf voorzetsels in combinatie met de instrumentalis die rust uitdrukken (zie ook Les 5 voor het verschil tussen rust en beweging). Het gaat dan om за (achter, kan ook met de accusatief als beweging wordt uitgedrukt), ме́жду (tussen), над (boven, zowel rust als beweging), пе́ред (voor, zowel rust als beweging) en под (onder, kan ook met de accusatief als beweging wordt uitgedrukt).

за две́рь-ю achter de deur
ме́жду дом-а́ми tussen huizen
над сто́лик-ом boven het tafeltje
пе́ред стен-о́й voor de muur
под кры́ш-ей onder het dak

 

Uitgangsvorm van de vijfde naamval

  • De uitgangen voor het meervoud zijn consequent –ами voor harde stammen en –ями voor zachte stammen.
  • Mannelijke en onzijdige zelfstandige naamwoorden in enkelvoud: –ом voor harde stammen, ём en –ем voor zachte stammen, waar bij de eerste vorm de klemtoon altijd op de uitgang ligt, en bij de zacht stam met klemtoon, de zachte uitgang geen klemtoon draagt. 
  • Vrouwelijke zelfstandige naamwoorden in enkelvoud: ой volgt op harde stammen, –ей en –ёй volgen op zachte stammen, waar de laatste vorm de klemtoon op de uitgang draagt. De vorm –ю volgt bij zelfstandige naamwoorden die in nominatief eindigen op een zacht teken.
  • De persoonlijke voornaamwoorden volgen de regels van de zelfstandige naamwoorden. De voornaamwoorden in enkelvoud hebben de herkenbare vormen van de uitgangen van de vijfde naamval bij de zelfstandige naamwoorden. De voornaamwoorden in meervoud hebben de herkenbare vormen van het meervoud in de vijfde naamval bij zelfstandige naamwoorden.

Persoonlijke voornaamwoorden

NOM GEN DAT ACC INSTR PREP
EV 1 ik я меня́ меня́ мной мне
2 jij ты тебя́ тебя́ тобо́й тебе́
3 hij он (н)его́ (н)его́ (н)им нём
zij она́ (н)её (н)её (н)ей ней
het оно́ (н)его́ (н)его́ (н)им нём
MV 1 wij мы нас нас на́ми нас
2 jullie вы вас вас ва́ми вас
3 zij они́ (н)их (н)их (н)и́ми них

 

Zelfstandige naamwoorden

hard zacht
Mannelijk 5-letterregel 7-letterregel
Enkelvoud Nominatief це́нтр (centrum) душ (douche) звук (geluid) роя́ль (piano) гобо́й (hobo) дождь (regen)
Genitief це́нтр-а ду́ш-а зву́к-а роя́л-я гобо́-я дожд-я́
Datief
Accusatief це́нтр ду́ш зву́к роя́ль гобо́й дождь
Instrumentalis це́нтр-ом ду́ш-ем зву́к-ом роя́л-ем гобо́-ем дожд-ём
Prepositionalis це́нтр-е ду́ш-е зву́к-е роя́л-е гобо́-е дожд-е́
Meervoud Nominatief це́нтр-ы ду́ш-и зву́к-и роя́л-и гобо́-и дожд-и́
Genitief це́нтр-ов ду́ш-ей зву́к-ов роя́л-ей гобо́-ев дожд-е́й
Datief
Accusatief це́нтр-ы ду́ш-и зву́к-и роя́л-и гобо́-и дожд-и́
Instrumentalis це́нтр-ами ду́ш-ами зву́к-ами роя́л-ями гобо́-ями дожд-я́ми
Prepositionalis це́нтр-ах ду́ш-ах зву́к-ах роя́л-ях гобо́-ях дожд-я́х

 

hard zacht
Vrouwelijk 5-letterregel 7-letterregel
Enkelvoud Nominatief по́чта (postkantoor) гостини́ца (hotel) у́тк-а (eend) тетра́дь (schrift) неде́ля (week) фами́лия (achternaam)
Genitief по́чт-ы гостини́ц-и у́тк-и тетра́д-и неде́л-и фами́ли-и
Datief
Accusatief по́чт-у гостини́ц-у у́тк-у тетра́дь неде́л-ю фами́ли-ю
Instrumentalis по́чт-ой гостини́ц-ей у́тк-ой тетра́дь-ю неде́л-ей фами́ли-ей
Prepositionalis по́чт-е гостини́ц-е у́тк-е тетра́д-и неде́л-е фами́ли-и
Meervoud Nominatief по́чт-ы гостини́ц-и у́тк-и тетра́д-и неде́л-и фами́ли-и
Genitief по́чт- гостини́ц- у́ток- тетра́д-ей неде́ль- фами́ли-й
Datief
Accusatief по́чт-ы гостини́ц-и у́тк-и тетра́д-и неде́л-и фами́ли-и
Instrumentalis по́чт-ами гостини́ц-ами у́тк-ами тетра́д-ями неде́л-ями фами́ли-ями
Prepositionalis по́чт-ах гостини́ц-ах у́тк-ах тетра́д-ях неде́л-ях фами́ли-ях

 

hard zacht
Onzijdig 5-letterregel
Enkelvoud Nominatief ме́сто (plaats) се́рдце (hart) мо́ре (zee) зда́ние (gebouw)
Genitief ме́ст-а се́рдц-а мо́р-я зда́ни-я
Datief
Accusatief ме́сто се́рдце мо́ре зда́ние
Instrumentalis ме́ст-ом се́рдц-ем мо́р-ем зда́ни-ем
Prepositionalis ме́ст-е се́рдц-е мо́р-е зда́ни-и
Meervoud Nominatief мест-а́ сердц-а́ мор-я́ зда́ни-я
Genitief мест- серде́ц- мор-е́й зда́ни-й
Datief
Accusatief мест-а́ сердц-а́ мор-я́ зда́ни-я
Instrumentalis мест-а́ми сердц-а́ми мор-я́ми зда́ни-ями
Prepositionalis мест-а́х сердц-а́х мор-я́х зда́ни-ях

Dankjewel!