Grammatica

Grammatica

Les 7 – Werkwoorden verleden tijd

Werkwoorden – verleden tijd (VT)

Om iets te vertellen over een gebeurtenis die in het verleden is gebeurd, gebruik je de verleden tijd. In het Nederlands hebben we een aantal vormen van de verleden tijd. Vergelijk de onderstaande zinnen.

Ik gooide de bal.

Ik heb de bal gegooid.

Ik had de bal gegooid.

Ik was de bal aan het gooien.

Dit zijn allemaal vormen van de verleden tijd. Toch zijn er nuanceverschillen. Als moedertaalspreker van het Nederlands voel je haarfijn aan welke van de bovenstaande zinnen een actie uitdrukt die compleet afgerond is in het verleden en welke gebeurtenissen in de bovenstaande zinnen nog niet helemaal zijn afgerond. Als je een andere taal leert is dit een van de moeilijkste onderdelen, omdat deze nuances zo klein zijn (denk bijvoorbeeld aan als die past tenses in het Engels). Helaas is het Russisch niet die ene fijne uitzondering hierin.

 

Verleden tijd in het Russisch

Laten we beginnen met het goede nieuws: waar de meeste Europese talen allerlei addertjes onder het uitgangengras hebben zitten in de verledentijdsvormen, is dat in het Russisch een stuk makkelijker. In het Russisch hoef je niet na te denken over de eerste, tweede of derde persoon. De enige informatie die je nodig hebt zijn het geslacht en het enkelvoud/meervoud van het onderwerp. De uitgangen zijn dan als volgt en volgen de werkwoordstam:

enkelvoud meervoud
mannelijk -ли
vrouwelijk -ла
onzijdig -ло

Hieronder volgen voorbeelden van de uitgangen.

она игра́- ла
zij (NOM) speel- VT.V
Zij speelde

 

он зна- л
hij (NOM) weet- VT.M
Hij wist

 

я чита́- л
ik (NOM) lees- VT.M
Ik las (ik is een man/jongen)

 

я чита́- ла
ik (NOM) lees- VT.V
Ik las (ik is een vrouw/meisje)

 

мы ду́ма- ли
wij (NOM) denk- VT.MV
Wij dachten

 

там бы́- ло зда́ние
daar zijn- VT.O gebouw
Daar stond een gebouw

Het onderwerp van de zin bepaalt dus de vorm van de uitgang van de verleden tijd. Dat betekent dus dat bij de ik-vorm of de jij-vorm waarbij het geslacht niet direct zichtbaar is, de uitgang dus wordt bepaald door het ‘fysieke’ geslacht van het onderwerp. Als een vrouw zegt ik deed X dan krijgt het werkwoord dus de vrouwelijke uitgang, terwijl het vrouwelijk geslacht niet direct te zien is aan het woordje ik 

 

Nuances in de verleden tijd: perfectief en imperfectief

Die nuances in die Nederlandse zinnen die aan het begin van deze grammatica staan, kun je ook in het Russisch uitdrukken. De theoretische termen zijn perfectief (iets is heel erg over) en imperfectief (iets wat al wel klaar is, maar waarvan de gevolgen nog zichtbaar zijn). Vergelijk het verschil tussen perfectief en imperfectief met het verschil tussen verhuizen en verhuizen, maar ook al gesetteld zijn. In het eerste geval is de gebeurtenis van het verhuizen al voorbij, maar zijn de gevolgen nog zichtbaar (degene die verhuisd is, is nog niet gesetteld). In het tweede geval is degene die verhuisd is ook al gesetteld. De directe gevolgen van het verhuizen zijn dus al voorbij. De gebeurtenis van het verhuizen is dus echt voorbij en afgerond, waar dat in het eerste geval al wel voorbij is, maar nog niet afgerond.

In het Russisch wordt dit verschil uitgedrukt door werkwoordsparen. Elke werkwoordbetekenis in het Russisch heeft een imperfectieve vorm en een perfectieve vorm.

(1) он открыва́- л дверь
(2) он откры́- ́л дверь
hij (NOM) open- VT.M deur (ACC)
(1) Hij opende de deur.
(2) Hij heeft de deur geopend.

Het voorbeeld laat twee verschillende werkwoorden zien die allebei de betekenis openen hebben. De ene is alleen imperfectief (zin (1)), de ander is perfectief (zin (2)). In de vertaling wordt de nuance zichtbaar. In de eerste zin is het onderwerp de deur nog aan het openen. De deur zelf is nog niet open. In de tweede zin is het openen zelf al voorbij en is de deur dus open. De vorming van deze werkwoordsparen is soms logisch, maar vaak genoeg ook niet. Dit is dus een kwestie van leren. In de woordenlijst worden altijd de werkwoordsparen gegeven. De eerste vorm is dan de imperfectief, de tweede vorm de perfectief.

 

Noot:

Er promoveren mensen op het onderwerp perfectief/imperfectief in het Russisch. Volg hier gezond verstand, want als je te lang over dit onderwerp gaat nadenken, wordt het erg complex. Voor de basis is het goed om te weten dat dit bestaat, wat het verschil is en dat je het in grote lijnen kunt toepassen. Word je erg blij van dit onderwerp? Lees dan de grammatica van Houtzagers (2003) voor meer verdieping op dit onderwerp.

Dankjewel!